Η λιποπρωτεΐνη α είναι ένα σωματίδιο που μεταφέρει χοληστερίνη στο αίμα και μπορεί να επηρεάζει τον κίνδυνο για την καρδιά και τα αγγεία. Θα τη συναντήσετε και με την ονομασία λιποπρωτεΐνη(a) ή τη συντομογραφία Lp(a). Τα επίπεδά της καθορίζονται κυρίως από την κληρονομικότητα, γι’ αυτό μπορεί να είναι αυξημένα ακόμη και σε ανθρώπους που προσέχουν τη διατροφή τους και ασκούνται.
Η μέτρησή της προσθέτει μια χρήσιμη πληροφορία στον καρδιολογικό έλεγχο. Δεν αντικαθιστά τις υπόλοιπες εξετάσεις χοληστερίνης και δεν δείχνει από μόνη της αν υπάρχει στένωση σε μια αρτηρία. Βοηθά, όμως, τον γιατρό να καταλάβει καλύτερα ποια μέτρα πρόληψης χρειάζονται, ιδιαίτερα όταν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό καρδιαγγειακής νόσου.
Πώς διαφέρει η λιποπρωτεΐνη α από την LDL χοληστερίνη;
Η LDL, που συχνά αποκαλούμε «κακή» χοληστερίνη, είναι μία από τις βασικές τιμές που εξετάζουμε στις αιματολογικές εξετάσεις. Η Lp(a) μοιάζει με τα σωματίδια της LDL, αλλά έχει μια επιπλέον πρωτεΐνη στην επιφάνειά της. Η διαφορά αυτή της δίνει ξεχωριστό ρόλο στην εκτίμηση του καρδιαγγειακού κινδύνου.
Μια καλή τιμή LDL δεν σημαίνει απαραίτητα ότι είναι χαμηλή και η Lp(a). Για να γνωρίζουμε τα επίπεδά της, χρειάζεται να μετρηθεί ξεχωριστά. Αντίστοιχα, μια χαμηλή λιποπρωτεΐνη α δεν αναιρεί την ανάγκη να αντιμετωπιστούν η υψηλή LDL, η υπέρταση ή το κάπνισμα. Οι εξετάσεις συμπληρώνουν η μία την άλλη και αξιολογούνται μαζί με το ιστορικό σας.
Γιατί μπορεί να είναι αυξημένη η λιποπρωτεΐνη α;
Η κληρονομικότητα παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο στα επίπεδα της Lp(a). Αυτό εξηγεί γιατί υψηλές τιμές μπορεί να εμφανίζονται σε περισσότερα μέλη της ίδιας οικογένειας, ακόμη και αν οι διατροφικές τους συνήθειες ή το βάρος τους διαφέρουν.
Μια αυξημένη τιμή δεν σημαίνει, επομένως, ότι δεν έχετε προσέξει αρκετά την υγεία σας. Επίσης, συνήθως δεν μειώνεται σημαντικά μόνο με αλλαγές στη διατροφή ή περισσότερη άσκηση. Οι συνήθειες αυτές παραμένουν απαραίτητες για την προστασία της καρδιάς, αλλά η επίδρασή τους στην ίδια την Lp(a) είναι περιορισμένη. Η διάκριση αυτή βοηθά να θέτουμε ρεαλιστικούς στόχους για την πρόληψη.
Πότε χρειάζεται να γίνει η εξέταση;
Η λιποπρωτεΐνη α έχει θέση στον προληπτικό έλεγχο των ενηλίκων και συνιστάται να μετριέται τουλάχιστον μία φορά στην ενήλικη ζωή. Η εξέταση αποκτά ιδιαίτερη σημασία όταν κάποιος έχει πάθει έμφραγμα ή εγκεφαλικό σε νεαρή ηλικία, όταν υπάρχει παρόμοιο περιστατικό σε στενό συγγενή ή όταν έχει βρεθεί αυξημένη Lp(a) στην οικογένεια.
Χρήσιμη είναι επίσης σε ανθρώπους με οικογενή υπερχοληστερολαιμία, μια κληρονομική κατάσταση που προκαλεί πολύ υψηλή LDL χοληστερίνη. Ο γιατρός μπορεί να τη ζητήσει και όταν χρειάζεται περισσότερες πληροφορίες για να αποφασίσει πόσο εντατική πρέπει να είναι η πρόληψη.
Δεν χρειάζεται να περιμένετε να εμφανιστούν συμπτώματα για να συζητήσετε τη μέτρησή της. Η αυξημένη Lp(a) συνήθως δεν προκαλεί ενοχλήσεις που να επιτρέπουν να την αναγνωρίσουμε χωρίς εξέταση αίματος.
Πώς γίνεται η μέτρηση και πώς διαβάζεται το αποτέλεσμα;
Η εξέταση γίνεται με μια απλή αιμοληψία. Η Lp(a) δεν περιλαμβάνεται αυτόματα σε κάθε συνηθισμένο έλεγχο χοληστερίνης, οπότε χρειάζεται να ζητηθεί συγκεκριμένα. Αν πρόκειται να κάνετε και άλλες εξετάσεις την ίδια ημέρα, ακολουθήστε τις οδηγίες προετοιμασίας του γιατρού ή του εργαστηρίου.
Το αποτέλεσμα μπορεί να δίνεται σε mg/dL ή σε nmol/L. Οι μονάδες αυτές δεν είναι ίδιες και δεν υπάρχει ένας σταθερός τρόπος μετατροπής που να ισχύει με ακρίβεια για όλους. Γι’ αυτό έχει σημασία να δείχνετε στον γιατρό ολόκληρο το αποτέλεσμα και όχι μόνο τον αριθμό.
Η ερμηνεία χρειάζεται να λαμβάνει υπόψη και τους υπόλοιπους παράγοντες κινδύνου. Η ηλικία, η πίεση, η LDL, ο διαβήτης, το κάπνισμα και το οικογενειακό ιστορικό επηρεάζουν το τι σημαίνει πρακτικά μια συγκεκριμένη τιμή για εσάς.
Τι σημαίνει αν η λιποπρωτεΐνη α είναι υψηλή;
Η αυξημένη Lp(a) συνδέεται με μεγαλύτερη πιθανότητα να δημιουργηθούν αθηρωματικές πλάκες στα αγγεία. Οι πλάκες αυτές μπορούν να στενέψουν τις αρτηρίες και να αυξήσουν τον κίνδυνο εμφράγματος ή εγκεφαλικού. Συνδέεται επίσης με τη στένωση της αορτικής βαλβίδας, της βαλβίδας από την οποία περνά το αίμα όταν φεύγει από την καρδιά προς το σώμα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όποιος έχει υψηλή τιμή πάσχει ήδη από καρδιοπάθεια ή ότι θα εμφανίσει οπωσδήποτε κάποιο πρόβλημα. Πρόκειται για έναν παράγοντα κινδύνου που προστίθεται στους υπόλοιπους. Το αποτέλεσμα βοηθά να οργανωθεί η πρόληψη με βάση τις ανάγκες κάθε ανθρώπου, χωρίς να αρκεί από μόνο του για διάγνωση ή για επιλογή θεραπείας.
Τι μπορείτε να κάνετε αν η τιμή είναι αυξημένη;
Το πρώτο βήμα είναι να συζητήσετε το αποτέλεσμα με τον καρδιολόγο σας. Η αντιμετώπιση δεν περιορίζεται στην προσπάθεια να αλλάξει ένας αριθμός στην εξέταση. Σκοπός είναι να μειωθεί ο συνολικός κίνδυνος για την καρδιά και τα αγγεία.
Η ρύθμιση της LDL χοληστερίνης έχει ιδιαίτερη σημασία, όπως και ο έλεγχος της πίεσης και του σακχάρου. Αν χρειάζεται φαρμακευτική αγωγή, η επιλογή της γίνεται ανάλογα με το ιστορικό και τους θεραπευτικούς στόχους. Ένα φάρμακο μπορεί να προσφέρει όφελος μειώνοντας την LDL, ακόμη και αν δεν μειώνει την ίδια την Lp(a).
Παράλληλα, η αποφυγή καπνίσματος, η ισορροπημένη διατροφή και η τακτική κίνηση εξακολουθούν να έχουν αξία. Το ότι δεν αλλάζουν σημαντικά τη λιποπρωτεΐνη α δεν σημαίνει ότι δεν προστατεύουν την καρδιαγγειακή υγεία. Μην ξεκινάτε συμπλήρωμα και μην τροποποιείτε την αγωγή σας μόνοι σας επειδή είδατε μια αυξημένη τιμή.
Χρειάζεται επανάληψη της εξέτασης ή έλεγχος της οικογένειας;
Σε πολλούς ενηλίκους, μία μέτρηση αρκεί για την αρχική εκτίμηση, επειδή η Lp(a) παραμένει σχετικά σταθερή με τον χρόνο. Δεν χρειάζεται συνήθως να επαναλαμβάνεται όσο συχνά οι συνηθισμένες εξετάσεις χοληστερίνης. Ο γιατρός μπορεί να προτείνει νέα μέτρηση όταν υπάρχουν ειδικοί λόγοι που επηρεάζουν τα επίπεδα ή την ερμηνεία της.
Αν βρεθεί αυξημένη λιποπρωτεΐνη α, αξίζει να συζητηθεί και ο έλεγχος των γονέων, των αδελφών και των παιδιών. Ειδικά για τα παιδιά, ο χρόνος και ο τρόπος του ελέγχου καθορίζονται από τον γιατρό με βάση το οικογενειακό ιστορικό.
Στην επίσκεψή σας, φέρτε τις εξετάσεις και αναφέρετε τυχόν εμφράγματα, εγκεφαλικά ή υψηλή χοληστερίνη στην οικογένεια. Με αυτές τις πληροφορίες, ο καρδιολόγος μπορεί να σας εξηγήσει τι σημαίνει το αποτέλεσμα και να προτείνει το κατάλληλο πλάνο παρακολούθησης και πρόληψης.
Για εξατομικευμένη καρδιολογική αξιολόγηση, επικοινωνήστε με το ιατρείο και προγραμματίστε την επίσκεψή σας.
Γράφει ο Δημήτριος Βραχάτης, Επεμβατικός Καρδιολόγος – Αρρυθμιολόγος, Επίκουρος Καθηγητής Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ.