Γράφει ο Δημήτριος Βραχάτης, Επεμβατικός Καρδιολόγος – Ηλεκτροφυσιολόγος, Επίκουρος Καθηγητής Ιατρικής ΕΚΠΑ.
Μπορεί να νιώθετε απόλυτα καλά, να μην έχετε κανένα σύμπτωμα και οι εξετάσεις αίματος να είναι φυσιολογικές. Αυτό όμως δεν σημαίνει πάντα ότι η καρδιά σας είναι υγιής. Πολλές καρδιοπάθειες, και κυρίως αρρυθμίες όπως η κολπική μαρμαρυγή, εξελίσσονται σιωπηλά.
Στο επεισόδιο του Doctoranytime που ακολουθεί συζητάμε πότε χρειάζεται καρδιολογικός έλεγχος ακόμη κι όταν νιώθουμε καλά, ποια σημάδια δεν πρέπει να αγνοούμε, πώς συνδέεται μια αρρυθμία με το εγκεφαλικό επεισόδιο και αν ένα smartwatch μπορεί να εντοπίσει ένα πρόβλημα πριν από εμάς.
Παρακάτω συνοψίζω τα βασικά σημεία της συζήτησης, για όσους προτιμούν να διαβάσουν ή θέλουν να επιστρέψουν σε κάποιο θέμα.
Γιατί χρειάζεται καρδιολογικός έλεγχος όταν νιώθουμε καλά;
Η εξωτερική εικόνα δεν λέει τίποτα για τη «μηχανή». Ένα αυτοκίνητο μπορεί να λάμπει απ’ έξω και η μηχανή του να χρειάζεται επισκευή. Το ίδιο ισχύει για την καρδιά: η πλειοψηφία των καρδιακών παθήσεων δεν δίνει κανένα σημάδι μέχρι να φτάσει σε σημείο που η καρδιά έχει ήδη αρχίσει να υποφέρει.
Σε αυτή τη φάση η έγκαιρη παρέμβαση μπορεί να αποτρέψει οριστικά ένα έμφραγμα ή μια σοβαρή αρρυθμία. Γι’ αυτό, παράδοξα, όποιος έχει συμπτώματα είναι πιο τυχερός: αργά ή γρήγορα θα πάει στον γιατρό και το πρόβλημα θα αναδειχθεί.
Μερικές καταστάσεις κάνουν τα συμπτώματα δυσκολότερα στην αναγνώριση. Ο σακχαρώδης διαβήτης μπορεί να τα κάνει πολύ αμβλυμένα. Παράλληλα, προβλήματα με το στομάχι ή την πέψη μάς κάνουν συχνά να αποδίδουμε εκεί έναν πόνο που προέρχεται από την καρδιά.
Πώς μοιάζει ο πόνος της καρδιάς;
Ο πόνος της ισχαιμίας είναι ένας «επισκέπτης» που έρχεται συνήθως με τον ίδιο τρόπο στον ίδιο άνθρωπο, αλλά διαφορετικά από άνθρωπο σε άνθρωπο. Το τυπικό είναι πόνος μπροστά στο στήθος, σαν κάψιμο, πέτρα ή πίεση. Μπορεί να αντανακλά στην πλάτη, στο αριστερό χέρι, στο σαγόνι, ακόμη και στα αυτιά. Άρα ο μύθος ότι «η καρδιά πονάει μόνο στην πλάτη» δεν ισχύει.
Αναζητήστε άμεσα ιατρική βοήθεια για:
- πόνο που δεν μοιάζει με τίποτα από όσα έχετε ζήσει
- πόνο σαν έντονη μαχαιριά
- πόνο που σας ξυπνά μέσα στη νύχτα
- πόνο με κρύο ιδρώτα και έντονη αδυναμία
Ακόμη και πιο ήπια συμπτώματα, αν σας ανησυχούν, αξίζουν μια επίσκεψη στον καρδιολόγο. Δεν έχετε τίποτα να χάσετε.
Το σύμπτωμα που οι περισσότεροι υποτιμούν
Είναι η μείωση της αντοχής στην κόπωση, ειδικά όταν συνοδεύεται από πόνο. Κάποιος που ανέβαινε άνετα δύο ορόφους ξαφνικά δεν μπορεί. Συνήθως το αποδίδει στην κούραση, στο ξενύχτι, σε λίγα κιλά παραπάνω ή στο κάπνισμα, και το αγνοεί.
Τα δύο πιο συχνά λάθη όταν η καρδιά «προειδοποιεί»
- Δεν απευθυνόμαστε αμέσως σε ειδικό για να διερευνηθεί το σύμπτωμα, το «μήνυμα» της καρδιάς.
- Συνεχίζουμε να φορτώνουμε την καρδιά. Δουλεύουμε με τον ίδιο ρυθμό, κάνουμε ακόμη και πιο έντονη χειρωνακτική εργασία ή μένουμε σε στρες, με τη λογική «πόνεσα λίγο, ας το ζορίσω να δω πώς θα πάει». Αν κάτι εξελίσσεται, αυτό μπορεί να αποβεί μοιραίο.
Ποιες εξετάσεις χρειάζεται η καρδιά μας;
Ο βασικός έλεγχος περιλαμβάνει ηλεκτροκαρδιογράφημα, υπερηχοκαρδιογράφημα (τρίπλεξ) και μεταβολικές εξετάσεις αίματος.
- Ηλεκτροκαρδιογράφημα: δείχνει το ηλεκτρικό αποτύπωμα της καρδιάς. Ένα φυσιολογικό καρδιογράφημα μάς καθησυχάζει αρκετά.
- Τρίπλεξ καρδιάς: δίνει πληροφορίες για τις βαλβίδες, τη λειτουργία της καρδιάς ως αντλίας και το περικάρδιο.
- Εξετάσεις αίματος: λιπίδια, νεφρική λειτουργία και σάκχαρο. Μεταξύ 20 και 30 ετών, αν δεν υπάρχει πρόβλημα, λογικό είναι να επαναλαμβάνονται κάθε 2–3 χρόνια, και πιο συχνά όσο μεγαλώνουμε.
Πιο εξειδικευμένες εξετάσεις επιλέγονται ανάλογα με τα χαρακτηριστικά του κάθε ασθενούς. Μια μαγική εξέταση που σώζει ζωές δεν υπάρχει. Ο τρόπος να προστατευτούμε είναι μια επίσκεψη σε καρδιολόγο, όπου περιγράφουμε με ειλικρίνεια συμπτώματα και ιστορικό και κάνουμε προληπτικό έλεγχο όσο όλα είναι καλά, ακριβώς για να μείνουν καλά.
Αρρυθμίες: πότε είναι αθώες και πότε κρύβουν κάτι σοβαρό
Οι αρρυθμίες είναι από τους πρώτους λόγους επίσκεψης σε επείγοντα ή σε καρδιολόγο. Το πρόβλημα είναι ότι το αίσθημα παλμών μοιάζει σε όλους. Μια ακίνδυνη αρρυθμία μπορεί να γίνεται αισθητή πολύ πιο έντονα από μια σοβαρή. Γι’ αυτό το πρώτο βήμα είναι να καταγραφεί σε ηλεκτροκαρδιογράφημα.
Οι αρρυθμίες χωρίζονται σε τρεις μεγάλες ομάδες:
- Καλοήθεις ιδιοπαθείς, χωρίς υποκείμενη αιτία.
- Αρρυθμίες από άλλο σύστημα, όπως δυσλειτουργία του θυρεοειδούς ή προβλήματα πέψης, αφού στομάχι και καρδιά έχουν κοινή νεύρωση.
- Πρώτα σημάδια σοβαρής καρδιοπάθειας, όπως μια σημαντική στένωση σε στεφανιαία αρτηρία, με μοναδική ένδειξη τους παλμούς.
Τι είναι η κολπική μαρμαρυγή;
Η κολπική μαρμαρυγή είναι αρρυθμία των κόλπων της καρδιάς. Για να είναι αποτελεσματική η συστολή τους, πρέπει να γίνεται συντονισμένα. «Στην κολπική μαρμαρυγή έχουμε το απόλυτο χάος: κάθε κύτταρο κάνει ό,τι θέλει.»
Είναι μια αρρυθμία-χαμαιλέοντας. Μπορεί να γίνει αισθητή ως φτερούγισμα στο στήθος ή ως δύσπνοια. Η καρδιά μπορεί να πηγαίνει πολύ γρήγορα ή πολύ αργά. Μπορεί να μην προκαλεί κανένα σύμπτωμα ή να εκδηλωθεί με συγκοπή, ακόμη και πρώτη φορά με ένα εγκεφαλικό επεισόδιο που θα μπορούσε να έχει προληφθεί με την κατάλληλη αγωγή.
Γιατί η κολπική μαρμαρυγή προκαλεί εγκεφαλικό;
Η σύνδεση έγινε κατανοητή τα τελευταία περίπου 30 χρόνια. Λόγω της χαοτικής συστολής, το αίμα λιμνάζει μέσα στους κόλπους. Ορισμένα σημεία τους μοιάζουν με λαβύρινθο που στενεύει, και εκεί σχηματίζονται θρόμβοι.
Ένας θρόμβος μπορεί να ταξιδέψει στον εγκέφαλο, αλλά και στους νεφρούς ή στο έντερο. Ο εγκέφαλος προσβάλλεται συχνότερα, επειδή τα αγγεία του ξεκινούν ακριβώς από την έξοδο των μεγάλων αγγείων της καρδιάς.
Μπορεί ένα καρδιακό επεισόδιο να συμβεί χωρίς προειδοποίηση;
Ναι, σε ορισμένες καρδιοπάθειες, όχι απαραίτητα στην κολπική μαρμαρυγή. Ένα μεγάλο μέρος των αιφνίδιων θανάτων μπορεί να προληφθεί με τις εξετάσεις που διαθέτει η ιατρική. Αυτό χρειάζεται όμως μέτρο, χωρίς να καταλήγουμε σε αρρωστοφοβία, και με καθοδήγηση από τον καρδιολόγο μας.
Καρδιοπάθειες σε άνδρες και γυναίκες
Οι καρδιοπάθειες αφορούν όλους. Τις θεωρούμε «ανδρική υπόθεση» επειδή τα οιστρογόνα προστατεύουν τη γυναίκα όσο βρίσκεται σε αναπαραγωγική ηλικία. Με την εμμηνόπαυση η προστασία αυτή χάνεται και ο κίνδυνος εξισώνεται με των ανδρών.
Υπάρχει και ένα δεύτερο πρόβλημα. Η εμμηνόπαυση προκαλεί συχνά ταχυκαρδίες και άλλα ενοχλήματα χωρίς καρδιακή αιτία. Έτσι υπάρχει κίνδυνος να αγνοηθεί ένα αληθινό σύμπτωμα. Οι γυναίκες χρειάζονται τον ίδιο έλεγχο με κάθε άνθρωπο, με ειλικρίνεια για τα συμπτώματά τους και καθοδήγηση από καρδιολόγο.
Πώς αντιμετωπίζεται η κολπική μαρμαρυγή;
Η θεραπεία έχει τρεις στόχους:
- Πρόληψη του εγκεφαλικού. Υπολογίζουμε τον κίνδυνο του ασθενούς και χορηγούμε αντιπηκτικά. Δεν τα χρειάζονται όλοι, αλλά τα παίρνει η μεγάλη πλειοψηφία, γιατί η αρρυθμία συνοδεύει συνήθως τη μεγαλύτερη ηλικία.
- Έλεγχος των συμπτωμάτων. Συνήθως με φάρμακα για την ταχυκαρδία, που είναι η συχνότερη μορφή, αν και μπορεί να εμφανιστεί και βραδυκαρδία.
- Απαλλαγή από την ίδια τη μαρμαρυγή. Ξεκινά από τις καλές πρακτικές: όχι αλκοόλ, όχι κάπνισμα, ρύθμιση της πίεσης, έλεγχος για πνευμονοπάθεια και υπνική άπνοια. Συνεχίζει με στρατηγικές ελέγχου ρυθμού: φάρμακα, ανάταξη και επεμβάσεις κατάλυσης.
Τι είναι η κατάλυση (ablation) και τι είναι το PFA;
Η κατάλυση κολπικής μαρμαρυγής είναι επέμβαση με καθετήρες. Εντοπίζουμε τα σημεία της καρδιάς που συντηρούν την αρρυθμία, στην κολπική μαρμαρυγή τη σύνδεση των πνευμονικών φλεβών με τον αριστερό κόλπο, και τα απενεργοποιούμε.
Για την κατάλυση χρησιμοποιούνται ραδιοσυχνότητες ή ψύξη (κρυοκατάλυση). Πλέον τις αντικαθιστά σταδιακά το PFA (Pulsed Field Ablation). Πρόκειται για νεότερη μορφή ενέργειας που στοχεύει τα κύτταρα της αρρυθμίας, προστατεύοντας περισσότερο τους γειτονικούς ιστούς. Είναι μια πιο «φιλική» ενέργεια για την καρδιά.
Αντιπηκτικά: τι φοβούνται οι ασθενείς και τι ισχύει
Στο παρελθόν χρησιμοποιούσαμε την ασενοκουμαρόλη. Χρειαζόταν διαφορετική δόση για κάθε ασθενή και επηρεαζόταν πολύ από τη διατροφή. Σήμερα περιορίζεται σε συγκεκριμένους ασθενείς. Οι περισσότεροι λαμβάνουν νεότερα αντιπηκτικά με σταθερή δόση.
Η ανησυχία των ασθενών είναι εύλογη: παίρνουν ένα φάρμακο για να αποφύγουν τη θρόμβωση, αλλά αυξάνεται ο κίνδυνος αιμορραγίας. Είναι δύο κίνδυνοι που ζυγίζονται. Αντιπηκτικά παίρνουν όσοι έχουν όφελος από την πρόληψη του εγκεφαλικού μεγαλύτερο από τον κίνδυνο αιμορραγίας. Μη διακόπτετε ποτέ αντιπηκτικό χωρίς οδηγία του γιατρού σας.
Τρόπος ζωής: η καρδιά προστατεύεται ολιστικά
Σήμερα αντιμετωπίζουμε την κολπική μαρμαρυγή όπως τη στεφανιαία νόσο, δηλαδή ολιστικά. Οι παράγοντες κινδύνου, όταν συνυπάρχουν, πολλαπλασιάζουν τον κίνδυνο. Όταν όμως τους διορθώσουμε όλους μαζί, ο κίνδυνος υποπολλαπλασιάζεται. Αυτοί είναι:
- αρτηριακή πίεση
- σάκχαρο
- χοληστερίνη
- παχυσαρκία
- καθιστική ζωή
- κάπνισμα, για το οποίο η ευθύνη είναι αποκλειστικά δική μας
Smartwatch και καρδιά: πόσο αξιόπιστα είναι;
Ορισμένα έξυπνα ρολόγια δίνουν εξαιρετικά ακριβή αποτελέσματα. Λειτουργούν με δύο τρόπους:
- Φωτοπληθυσμογραφία (PPG): μετρά συνεχώς τον σφυγμό, όπως ένα οξύμετρο. Όταν αναγνωρίσει μοτίβο που θυμίζει αρρυθμία, σας ειδοποιεί να δείτε γιατρό.
- Ηλεκτροκαρδιογράφημα κατ’ επίκληση: σε ορισμένα μοντέλα, ακουμπώντας το δάχτυλο στο ρολόι κλείνετε το ηλεκτρικό κύκλωμα και καταγράφετε καρδιογράφημα.
Πολλοί χρήστες δεν γνωρίζουν τη δεύτερη λειτουργία, παρότι έχουν ακριβό ρολόι. Χτυπά ο «συναγερμός», αλλά δεν κάνουν καρδιογράφημα, και χάνεται πολύτιμη πληροφορία.
Από την άλλη, τα ρολόγια μπορεί να προκαλέσουν άγχος υγείας. Στην πλειονότητά τους δεν είναι ιατρικές συσκευές. Η καλύτερη χρήση είναι όταν τα προτείνει ο γιατρός και εξηγεί τι ακριβώς μπορούν να κάνουν και πώς θα τα χρησιμοποιείτε.
Τι να κάνετε όταν το smartwatch σας ειδοποιεί για αρρυθμία
- Καθίστε και ηρεμήστε.
- Αν το ρολόι σας έχει λειτουργία ΗΚΓ, καταγράψτε αμέσως καρδιογράφημα και αποθηκεύστε το.
- Σημειώστε ώρα, συμπτώματα και τι κάνατε εκείνη τη στιγμή.
- Δείξτε τις καταγραφές στον καρδιολόγο σας, ακόμη κι αν σας φαίνονται φυσιολογικές.
- Αν έχετε πόνο στο στήθος, έντονη δύσπνοια, λιποθυμία ή συμπτώματα εγκεφαλικού (στραβό στόμα, αδυναμία χεριού, διαταραχή ομιλίας), καλέστε αμέσως το 166.
Μπορεί ένα smartwatch να σώσει μια ζωή; Ένα πραγματικό περιστατικό
Μια ασθενής είχε επεισόδια έντονης ζάλης και το περιβάλλον της υποψιαζόταν αρρυθμία. Το smartwatch της, όμως, φαινόταν να λέει ότι δεν έχει αρρυθμία. Η διερεύνηση στράφηκε στον νευρολόγο και ξεκίνησε θεραπεία για επιληψία, αλλά τα επεισόδια συνεχίστηκαν.
Όταν την εξέτασα και συζητήσαμε τη χρήση ενός ρολογιού για καταγραφή αρρυθμιών, μου είπε ότι ήδη είχε καταγραφές, που δεν τις είχαν θεωρήσει σημαντικές. Οι καταγραφές έδειχναν απειλητική για τη ζωή αρρυθμία, η οποία τελικά αντιμετωπίστηκε.
Το ρολόι έγραφε «μη διαγνωστικό για κολπική μαρμαρυγή», όχι «φυσιολογικό». Η οικογένεια το ερμήνευσε λάθος. Το μάθημα είναι ότι ένα smartwatch μπορεί πράγματι να σώσει ζωή, αρκεί τις καταγραφές του να τις ερμηνεύσει ο γιατρός.
Συχνές ερωτήσεις
Μπορεί το smartwatch να διαγνώσει κολπική μαρμαρυγή;
Η ειδοποίηση ακανόνιστου ρυθμού είναι ένδειξη. Η καταγραφή ΗΚΓ 30 δευτερολέπτων από το ρολόι, αφού την αξιολογήσει καρδιολόγος, μπορεί να επιβεβαιώσει τη διάγνωση.
Είναι αλήθεια ότι ο πόνος της καρδιάς είναι στην πλάτη;
Όχι ακριβώς. Ο τυπικός πόνος είναι μπροστά στο στήθος, σαν κάψιμο, πέτρα ή πίεση. Μπορεί όμως να αντανακλά στην πλάτη, στο αριστερό χέρι, στο σαγόνι ή στα αυτιά.
Μπορεί να έχω κολπική μαρμαρυγή χωρίς συμπτώματα;
Ναι. Η κολπική μαρμαρυγή είναι συχνά ασυμπτωματική και μπορεί να εκδηλωθεί για πρώτη φορά με εγκεφαλικό επεισόδιο. Γι’ αυτό έχει σημασία ο προληπτικός έλεγχος.
Πόσο συχνά πρέπει να κάνω καρδιολογικό έλεγχο;
Μεταξύ 20 και 30 ετών, αν όλα είναι φυσιολογικά, οι βασικές εξετάσεις αίματος επαναλαμβάνονται κάθε 2–3 χρόνια και πιο συχνά με την ηλικία. Για το ηλεκτροκαρδιογράφημα και το τρίπλεξ, τη συχνότητα την ορίζει ο καρδιολόγος ανάλογα με τα ευρήματα.
Θεραπεύεται η κολπική μαρμαρυγή;
Ο στόχος είναι να απαλλαγεί ο ασθενής από την αρρυθμία για όσο το δυνατόν μεγαλύτερο διάστημα. Αυτό επιτυγχάνεται με αλλαγές στον τρόπο ζωής, φάρμακα και επεμβάσεις κατάλυσης, πλέον και με τη νεότερη τεχνολογία PFA.
Είναι επικίνδυνα τα αντιπηκτικά;
Αυξάνουν τον κίνδυνο αιμορραγίας, όμως για ασθενείς με αυξημένο κίνδυνο εγκεφαλικού το όφελος υπερτερεί. Η απόφαση εξατομικεύεται και επανεξετάζεται τακτικά.
Ανησυχείτε για τον ρυθμό της καρδιάς σας;
Αν έχετε παλμούς, μια ειδοποίηση από το smartwatch ή παράγοντες κινδύνου για καρδιοπάθεια, μια καρδιολογική αξιολόγηση δίνει σαφείς απαντήσεις. Στο ιατρείο στην Πλατεία Κύπρου, στην Καλλιθέα, η εκτίμηση γίνεται με ΗΚΓ, τρίπλεξ και, όπου χρειάζεται, Holter ρυθμού.
Κλείστε ραντεβού online ή στο 210 957 5509.
Διαβάστε επίσης: Κολπική μαρμαρυγή: αίτια, συμπτώματα, θεραπεία · Κατάλυση κολπικής μαρμαρυγής · Αρρυθμίες καρδιάς
Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την ιατρική εξέταση.